Εθνοτουρισμός: Περιπέτεια και απειλή

Πριν από δώδεκα χρόνια, δεκάδες μέλη μίας από τις έξι φυλές που ζουν στα νησιά Ανταμάν και Νικομπάρ, σε ένα απομακρυσμένο αρχιπέλαγος στον Ινδικό Ωκεανό, αποφάσισαν να εγκαταλείψουν το δάσος,χωρίς κανείς στην πραγματικότητα να γνωρίζει το λόγο. Σήμερα, αποτελούν τουριστική ατραξιόν.

Ντόπια τουριστικά γραφεία φέρνουν τουρίστες για να δουν και να φωτογραφίσουν τους ιθαγενείς σαν να επρόκειτο για ζώα σε ζωολογικό κήπο. Κάποιοι μάλιστα τους πετούν μπισκότα και γλυκά, τους μεταφέρουν σε μικρές διαδρομές με το αυτοκίνητο ή τους δίνουν χρήματα.


Οι περισσότεροι από τους συνολικά 250 πάνω κάτω Τζαράουα εξακολουθούν να ζουν απομονωμένοι βαθιά μέσα στα δάση. Κάποιοι όμως έχουν μάθει λίγο να επικοινωνούν και επισκέπτονται τακτικά το λιμάνι, το νοσοκομείο ή την αγορά. Μάλιστα, όπως ανέφερε εκπρόσωπος της οργάνωσης Survival International, που έχει πολλές φορές επισκεφθεί τα νησιά Ανταμάν, ένα ή δύο παιδιά της φυλής απευθύνθηκαν σε σχολείο της περιοχής.

Η γενεαλογία των έξι φυλών που ζουν στα νησιά Ανταμάν και Νικομπάρ χάνεται 30 με 40 χιλιάδες χρόνια πριν. Ορισμένοι από αυτούς τους ιθαγενείς εξακολουθούν να ζουν ως κυνηγοί και συλλέκτες καρπών. Το Κέντρο Ανθρωπολογικής Ερευνας της Ινδίας, που διατηρεί ένα περιφερειακό τμήμα στην πρωτεύουσα των νησιών, Πορτ Μπλερ, μελετά τις φυλές αυτές εδώ και δεκαετίες.


Νικώντας το τσουνάμι


Η μεγάλη έκπληξη ήρθε όταν μετά το τσουνάμι που σάρωσε την περιοχή στα τέλη του 2004, οι μικροί αυτοί πληθυσμοί έμειναν ανέπαφοι. «Δικές μας ομάδες, με τη συνοδεία εκπροσώπων των Αρχών, επισκέφθηκαν την περιοχή και μας ανέφεραν ότι αυτές οι φυλές είναι ασφαλείς», δήλωσε ο διευθυντής του Κέντρου.

Πώς εξηγείται το γεγονός ότι οι ιθαγενείς στα νησιά Ανταμάν και Νικομπάρ διασώθηκαν από τη μανία του τσουνάμι; Πιθανότατα προειδοποιήθηκαν από τη συμπεριφορά των πουλιών και των ψαριών και διέφυγαν στα δάση και στις υψηλότερες περιοχές των νησιών πριν το τσουνάμι σαρώσει τις ακτές, στις 26 Δεκεμβρίου.

Η παράδοση των φυλών αυτών έχει αναφορές σε έναν τεράστιο κατακλυσμό που αλλάζει τη μορφολογία των νησιών. Ισως όχι αδικαιολόγητα, ο διευθυντής του Κέντρου πρότεινε στην ινδική κυβέρνηση «την άμεση καταγραφή των συστημάτων προειδοποίησης που χρησιμοποιούν οι αρχαίες φυλές στο αρχιπέλαγος».


Η απειλή


Πού υπεισέρχεται λοιπόν η απειλή σ' αυτή τη μάλλον ειδυλλιακή εικόνα; Η εταιρεία γενικού τουρισμού Barefoot India, που δραστηριοποιείται στην περιοχή, κέρδισε προσφυγή της στο δικαστήριο, που της επιτρέπει τώρα την ανέγερση ενός οικολογικού τουριστικού παραδείσου στην Κολιπούρ, πολύ κοντά στο «καταφύγιο» της φυλής Τζαράουα. Κι άλλα ξενοδοχεία αναμένεται να ακολουθήσουν.


Το σχέδιο της Barefoot India είναι να φέρει στην περιοχή χιλιάδες τουρίστες από την Ευρώπη και να αναπτύξει κέντρα δραστηριοτήτων όπως κέντρο για scuba diving προς εξερεύνηση ενός από τους λιγότερο γνωστούς «νέους» παραδείσους της Ασίας.
Ωστόσο οι ανθρωπολόγοι φοβούνται ότι η μεγάλη επαφή με τους τουρίστες θα εκθέσει αναπόφευκτα τους ιθαγενείς σε αρρώστιες αλλά και πολιτισμικές νοοτροπίες στις οποίες δύσκολα θα μπορέσουν να ανταποκριθούν. Η εμπειρία από άλλες απομονωμένες φυλές δείχνει ότι αυτές μπορεί να αφανιστούν μέσα σε πολύ μικρό χρονικό διάστημα από μια κοινή γρίπη ενώ όσο συχνότερη είναι η επαφή με «πολιτισμένους» ανθρώπους, τόσο μεγιστοποιείται ο κίνδυνος.


Χωρίς σύνορα


Σε ολόκληρο τον κόσμο υπάρχουν περίπου 100 κοινότητες ιθαγενών που είχαν διαλέξει να ζουν στην πλήρη απομόνωση. Ομως σήμερα τα σύνορα του τουρισμού επεκτείνονται διαρκώς ανοίγοντας την όρεξη για εθνοτουρισμό, τροφοδοτούμενο για τα καλά από το ανθρώπινο ένστικτο της περιέργειας για τη ζωή άλλων, «διαφορετικών» ανθρώπων.

Η περιοχή αυτή στα νησιά Ανταμάν δεν είναι βέβαια η μόνη που κινδυνεύει. Στη Δυτική Παπούα, η εταιρεία Papua Adventures με 7 έως 10 χιλιάδες δολάρια υπόσχεται να φέρει τουρίστες και συνεργεία κινηματογραφιστών βαθιά μέσα στα δάση, στις κοιλάδες Μαμπεράμο και Μπαλίεμ, όπου, όπως διαφημίζει, μπορεί κανείς να συναντήσει «ανθρώπους της Λίθινης Εποχής».

«Ο τουρισμός μπορεί να είναι μια καλή πηγή εισοδήματος αλλά πολλοί θα έλεγαν πως φέρνει ταυτόχρονα κακά μαντάτα για τους ντόπιους πληθυσμούς», τονίζει στην εφημερίδα «Guardian» ο ανθρωπολόγος Ντέιβιντ Τάρτον.

Ανάλογο παράδειγμα είναι εκείνο της «Γης των Βουσμάνων» στη Ναμίμπια. Πρόκειται για τη μοναδική περιοχή στη Ναμίμπια όπου οι Βουσμάνοι έχουν το δικαίωμα να ζουν και να κυνηγούν με τον παραδοσιακό τρόπο. Το πιο σημαντικό όμως είναι ότι όσοι ζουν μέσα στα όρια του καταφυγίου έχουν το δικαίωμα εκμετάλλευσης των εσόδων από το κυνήγι και τον τουρισμό.

Ολοένα και περισσότεροι τουρίστες καταφτάνουν στην περιοχή για να γνωρίσουν από κοντά τους Βουσμάνους. Οι τουρίστες πληρώνουν εισφορά για την είσοδο και την παραμονή τους στο Νάι Νάι για να ζήσουν με τους Βουσμάνους, να κυνηγήσουν, να γνωρίσουν τα ήθη και τα έθιμά τους.

Στις περισσότερες περιπτώσεις οι διάφορες φυλές έχουν συναίσθηση ότι «πουλάνε τον εαυτό τους». Ο εθνοτουρισμός είναι ένα μεγάλο στοίχημα. Η σωστή διαχείρισή του υπόσχεται σημαντικά κέρδη αλλά η αλόγιστη εκμετάλλευσή του απειλεί με αφανισμό το ίδιο του το... «αντικείμενο».

ΠΗΓΗ: Εφ. Ελευθεροτυπία, της Κατερίνας Τζαβάρα, 05/08/09