Εισήγηση Βασίλη Τακτικού στο Συνέδριο της Ηλείας 25-27 Ι
08.09.10

Εισήγηση Βασίλη Τακτικού στο Συνέδριο της Ηλείας 25-27 Ιουνίου

 

Κοινωνική οικονομία και πράσινη ανάπτυξη απέναντι στην κρίση


Αγαπητοί φίλοι

 

Εκ μέρους του δικτύου ‘’Σύμπραξη ΜΚΟ’’ θα ήθελα να συγχαρώ τους διοργανωτές της Νομαρχίας Ηλείας, το “έργο πολιτών”, και τις τοπικές οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών, διότι κατορθώνουν να θέσουν σε εφαρμογή ένα νέο θεσμό κοινωνικής συνεργασίας, μια  καινοτομία με ένα ζωντανό παράδειγμα συμμετοχής δημοκρατίας. Τόσο η θεματολογία του Συνεδρίου όσο και η  σύνθεση των συμμετοχόντων και η πληρότητα  των εισηγήσεων που έχουνκατατεθεί ήδη, πιστεύω ότι διαμορφώνουν μια ολοκληρωμένη αφήγηση για τα θέματα κοινωνικής οικονομίας και πράσινης ανάπτυξης που αντικειμενικά έλειπε από την τοπική αυτοδιοίκηση αλλά και ως πρότυπο για την χώρα μας. 

Έχει προηγηθεί, βέβαια, η Πάτρα και η Αλεξανδρούπολη με ανάλογη θεματολογία και συντελεστές την Τ.Α καιτις τοπικές οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών αλλά τώρα έχουμε μπροστά και τη μεταρρύθμιση «Καλλικράτης»  πουμας δίνει νέα περιθώρια συμμετοχής και κοινωνικών συμπράξεων για την κοινωνική οικονομία και πράσινη ανάπτυξη.

Το γεγονός αυτό καθ΄αυτότου συνέδριου είναι παραδειγματικό, γιατί γίνεται σε ένα τόπο που δοκιμάστηκε πριν 3 χρόνια από τις πυρκαγιές και έπειτα από τους σεισμούς, η τοπική κοινωνίαδέχτηκε τότε την βοήθεια του εθελοντισμού και της αλληλεγγύης, απεκόμισε μέσα από αυτή την δοκιμασία την εμπειρία γνώσεις ενώ  ένιωσε την υψηλή σημασία των οργανωμένων θεσμών αλληλεγγύης και την προοπτική  της κοινωνικής οικονομίας.  

Ο νομάρχης κ .Καφύρας καιη Αντινομάρχης κ. Φουσκαρίνη νομίζω ότι συνέλαβαν το μήνυμα των καιρών και συνεργαζόμενοι με   το «έργοπολιτών» και τις τοπικές οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών  μας δίνουν σήμερα την ευκαιρία νααναδείξουμε ένα πρότυπο υπόδειγμα συνεργασίας για όλη την χώρα. Παράλληλα προσφέρεται ένα πρότυπο υλικό για τον εμπλουτισμό του προγράμματος‘’Καλλικράτη’’ στα θέματα εθελοντισμού, κοινωνικής οικονομίας και πράσινης ανάπτυξης και ένα υπόδειγμα συνεδρίου για όλους τους νομούς και τους Δήμους τηςχώρας.

Έχουμε έτσι, ένα παράδειγμα το οποίο αρμόζει να βρίσκεται στην κορυφή της πολιτικής ατζέντας εάνθέλoυμε η χώρα μας να  κρατήσει όχι μόνον αμυντική στάση στην κρίση, αλλά να δώσει και μια θετική απάντηση με τηνκοινωνική συμμετοχή στο ζήτημα της πράσινης ανάπτυξης. Γιατί η κοινωνική οικονομία ως τομέας μπορεί να δώσει λύσεις και ανάσες μέσα στην κρίση εκεί πουαδυνατεί το κράτος και η αγορά. Να δημιουργήσει προϋποθέσεις εκεί που η αγοράδεν πηγαίνει να επενδύσει,  Να δώσει ώθηση εκεί που το κράτος αδυνατεί να ενεργοποιήσει τις δημιουργικέςδυνάμεις της κοινωνίας. Να ανοίξει τον δρόμο εκεί που ο εθελοντισμός ηαλληλεγγύη και η μη κερδοσκοπική οικονομία έρχονται να  καλύψουν ανάγκες και να εξασφαλίσουν παράλληλα  τη βιωσιμότητα ολόκληρου του συστήματος.

Θα ρωτήσετε ίσως πως συνδέεται η αντιμετώπιση της κρίσης με την αλλαγή στο προσανατολισμό που πρέπει να ακολουθήσουμε.

 

  Θα μπορούσαμε να ισχυριστούμε ότι η κρίση υφίσταται γιατί πιστέψαμε σε λάθος αξίες και πρότυπα ως κοινωνία. Αυτή είναι η γενεσιουργός αιτία. Οι λάθος αξίες οδήγησαν σε  λάθος επιλογές στη τάση των  επενδύσεων τα τελευταία χρόνια.

Για παράδειγμα μια δεκαετίαπριν οι μικρομεσαίοι οι αγρότες και   οι δημόσιοι υπάλληλοι έπαιξαν στη ‘’φούσκα’’ τουχρηματιστηρίου με τις γνωστές συνέπειες. Κάποιοι πήραν δάνεια και άλλo οι επιδοτήσεις που μας έδωσε η ΕΕ και τα αφιέρωσαν στο βωμό της κερδοσκοπίας χωρίς αντίκρισμα βέβαια ενώ θα μπορούσαν να επενδύσουν σε τομείς και προϊόντα πουέχει ανάγκη η πραγματική οικονομία.

Αυτό είναι ένα φαινόμενο τοοποίο δεν πρέπει να περάσει απαρατήρητο για το πώς διαμορφώνεται το συλλογικό φαντασιακό μιας κοινωνίας είτε προς την δημιουργία είτε προς την ανορθολογικότητα.

Σύμφωνα με αυτή την προσέγγιση έχουμε κρίση  σε παγκόσμιο επίπεδο γιατί στην οικονομία επικρατεί το δόγμα της επιστήμης της κερδοσκοπίας και όχι της δημιουργίας νέων αγαθών και υπηρεσιών που εξυπηρετούν πραγματικές ανάγκες μας και  καταπολεμούν τη φτώχεια. Έτσι είναι φανερό ότι χρειαζόμαστε πίστη αλλά και την επιστήμη για τις ουσιώδεις ανάγκες της κοινωνίας, για τηναπασχόληση και τη βιώσιμη ανάπτυξη και για τις επόμενες γενιές. Το κομβικό σημείο σε αυτή την διαδικασία είναι ότι η αντιμετώπιση της κρίσης, η κοινωνική οικονομία και πράσινη  η ανάπτυξη πηγαίνουν πλάι-πλάι. Μια άλλη  προϋπόθεση που πηγαίνει μαζί η συμμετοχική δημοκρατία. Υπάρχει μια δυναμική αλληλοσυσχέτιση αυτών των όρων. Η κοινωνική οικονομίαείναι ο χώρος των καλών και ωφέλιμων πρακτικών για το σύνολο. Η πράσινη ανάπτυξη παραπέμπει σε μια ηθική για την επιβίωση της ανθρωπότητας. Η συμμετοχική Δημοκρατία αποτρέπει τον κοινωνικό οικονομικό και πολιτικό αποκλεισμό και δίνει ώθηση στο συνεργατισμό. Όλα αυτά συνθέτουν μια νέα πρόταση για την περιφέρεια, ένα νέο αναπτυξιακό μοντέλο.

 

Το μήνυμα «πράσινη ανάπτυξη για όλους» προϋποθέτει την κοινωνική οικονομία, την συμμετοχικήδημοκρατία γιατί μόνον έτσι δημιουργούνται κίνητρα για όλους και ο ρόλος τωντοπικών κοινωνικών συμπράξεων είναι για να υπάρξουν προϋποθέσεις συμμετοχής καιη κινητήρια δύναμη για τον νέο οικονομικό σχεδιασμό .

 

Ο συνδυασμός της κοινωνική οικονομίας με την πράσινη οικονομία είναι ακριβώς ένα άλλο μοντέλο για την αντιμετώπισητης κρίσης στην βάση  της πραγματικής οικονομίας με υποκείμενο κινητοποίησης τις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών.

Πρόκειται, για ένα  μείγμα πολιτικής που συνθέτει τα κοινωνικά δίκτυα με το  κοινωνικό κεφάλαιο, την συμμετοχική δημοκρατία με την ανάπτυξη της κοινωνικής επιχειρηματικότηταςγια την καταπολέμηση του κοινωνικού αποκλεισμού και της φτώχειας. Ένα μείγμα   το οποίο μπορεί να συμβάλει καταλυτικά στην αντιμετώπιση της κρίσηςπου πλήττει τους κοινωνικά αδύναμους, με την δημιουργία κοινωνικών επιχειρήσεων αλληλέγγυας οικονομίας όπου δύναται ναδημιουργηθούν νέες ευκαιρίες απασχόληση και πρόσθετα η συμπληρωματικά εισοδήματα.

Ας επισημάνουμε ορισμένες από τις βασικές διαφορές από τις κατεστημένες λογικές της ανάπτυξης.

Η πράσινη ανάπτυξη, γιαπαράδειγμα, δεν κινείται κατά βάση από καταναλωτικές ανάγκες με την τρέχουσα έννοιατου όρου. Δεν είναι καταναλωτική ανάγκη το πράσινο στην γειτονιά μας. Δεν είναιη εκβιομηχάνιση και το φθηνότερο κόστος λειτουργίας το κίνητρο προσέλκυσης επενδύσεων,  για παράδειγμα, στα βιολογικά προϊόντα.Δεν είναι ενδεχομένως κερδοσκοπική  επιλογή ένα φυσικό η πολιτιστικό  πάρκο. Είναι όμως μια μορφή επενδύσεων και δημιουργίαςτοπικής απασχόλησης   που μπορούν να τονώσουν την τοπικήοικονομία να δημιουργήσουν ευρύτερο επιχειρηματικό περιβάλλον, να κρατήσουντους νέους στα χωριά τους.

Γι αυτό για την πράσινηανάπτυξη δεν μπορούμε να αφεθούμε μόνο στις δυνάμεις της αγοράς αλλά είναιανάγκη να κινητοποιήσουμε τις κοινωνικές δυνάμεις της συνεργασίας καιαλληλεγγύης για την πράσινη ανάπτυξη.

 

Οι πράσινες επενδύσεις με εξαίρεση ίσως τους τομείς των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, δεν αποφέρουν κατ’ ανάγκημεγάλα κέρδη για τον επενδυτή, αποφέρουν όμως οφέλη  στην κοινότητα, την γειτονιά και την πόλη και για αυτό όπωςθα αναλύσουμε παρακάτω η κοινωνική οικονομία είναι προαπαιτούμενο για την πράσινη ανάπτυξη.

Η κοινωνική επιχειρηματικότητα δεν υπόσχεται μεγάλα κέρδη στους επενδυτές, υπόσχεται όμωςτοπική απασχόληση και προστιθέμενη αξία σε αγαθά και υπηρεσίες για την τοπικήκοινωνία και αυτό είναι κεφαλαιώδες για την στήριξη της τοπικής ανάπτυξης.Στόχος λοιπόν των κοινωνικών συμπράξεων που προτείνουμε σε επίπεδο ΤοπικήςΑυτοδιοίκησης είναι η ανάπτυξη της κοινωνικής επιχειρηματικότητας που δεν έχεικαμία σχέση με την δημοσιοϋπαλληλική αντίληψη για την εργασία.

Για αυτό και ο μηκερδοσκοπικός τομέας της οικονομίας σήμερα αποκτά στρατηγική σημασία για τηνεξισορρόπηση των συστημάτων εκεί που δεν υπάρχουν κερδοσκοπικά κίνητρα, αλλάυπάρχουν κοινωνικές ανάγκες και τοπικές πρωτοβουλίες.

 

Η κρίση μας διδάσκει ..

 

Ας έλθουμε τώρα στο σύγχρονο φαινόμενο της κρίσης που δεν εξηγείται με μια ποσοτική ανάλυση μόνον των μεγεθών της οικονομίας. Η αύξηση για παράδειγμα και μόνον των ποσοστών κατανάλωσης στο δυτικό κόσμο δεν οδήγησε σε ευημερία με διάρκεια. Γιατί η αύξηση της μεγέθυνσης συνοδεύτηκε με την αύξηση του παρασιτισμού και της διαφθοράς στο κράτος, με την αύξηση των κερδοσκοπικών τάσεων εις βάρος της κοινωνικής συνοχής της  τοπικής συνεργασίας και του συνεργατισμού. Παράλληλα, ο συγκεντρωτισμός των επενδύσεων και της κατανάλωσης στα μεγάλα αστικά κέντρα οδήγησε σε ασφυκτιούσες πόλεις περιβαλλοντικά και στον κοινωνικό αποκλεισμό μεγάλων τμημάτων του πληθυσμού.

 

Τα μαθήματα της παρούσαςοικονομικής κρίσης, της παγκοσμιοποίησης αλλά και της ελληνικής ιδιαιτερότηταςμας διδάσκουν ότι η εμπιστοσύνη στην ικανότητα αυτορρύθμισης της αγοράς υπήρξελαθεμένη. Οι τραπεζικές «φούσκες» από την μία πλευρά -που είναι η μια όψη τουνομίσματος, και από την άλλη κρατισμός   της κλεπτοκρατίαςκαι του παρασιτισμού που προκαλεί  το τεράστιο δημόσιο χρέος δημιούργησαν τις βασικές αιτίες  του εκρηκτικού μείγματος  της κρίσης.

Με μια γενική προσέγγισημπορούμε να δούμε ότι το 50% των πόρων περνά έμμεσα ή άμεσα στο κράτος ενώ,παράλληλα το κοινωνικό κράτος αποδυναμώνεται. Αυτό σημαίνει ότι παρά τιςτεράστιες  δημόσιες δαπάνες, ταχρήματα για το κοινωνικό κράτος δεν είναι αρκετά, γιατί έχει δημιουργηθεί έναςτεράστιος παρασιτισμός, που απομυζά πολλαπλάσιους πόρους από αυτούς που μπορούννα σηκώσουν οι φορολογούμενοι πολίτες. Έτσι ακόμη  και όταν μειωθούν οι κρατικές δαπάνες στο αντικειμενικόμέγεθος που χρειάζονται - με ελεγχόμενη την διαφθορά, υπάρχει το πρόβλημα τηςανεργίας  με τον αναγκαστικό  περιορισμό του δημόσιου τομέα.

 

Ας μην ξεχνάμε όμωςκαι τις συνέπειες της μονοδιάστατης παγκοσμιοποίησης που  έχουμε να αντιμετωπίσουμε μέσα από την πρωτόγνωρη παγκόσμια απειλή την λεηλασία του μέλλοντος, την απειλή της περιβαλλοντικήςυποβάθμισης, της διογκούμενης φτώχειας και κοινωνικού αποκλεισμού όπου μέσασ΄αυτή την δίνη η Ελλάδα συγκαταλέγεται στους αδύναμους κρίκους της αλυσίδας.

Μπροστάλοιπόν, στην βιόσφαιρα που δυσφορεί και εκπέμπει σήματα κινδύνου
για όλους, η λύση δεν είναι άλλη παρά η ανάπτυξη άμεσα της Κοινωνικής καιΠράσινης Οικονομίας ως αντίδοτο αυτής της κατάστασης, της αλόγιστης  χρήσης και σπατάλης  των υλικών πόρων, την στιγμή πουανθρωπότητα διαθέτει προηγμένες τεχνολογίες για να αξιοποιήσει  την αφθονία του ήλιου στην παραγωγή  ενέργειας.

 

Επομένως, είναι επείγουσα η ανάγκηεπαναπροσδιορισμού στη διαμόρφωση ενός νέου  αναπτυξιακού μοντέλου, για το μέλλον των κοινωνιών για το μέλλον της Ελλάδας.



Αν πάμε στο ευρωπαϊκό επίπεδο, υπάρχει πλέον επιστημονική τεκμηρίωσηότι ο δείκτης ανάπτυξης των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών έχει άμεσησχέση με την κοινωνική μη κερδοσκοπική οικονομία και αυτός ο δείκτης με τησειρά του έχει σχέση με την ανθεκτικότητα της οικονομίας και την αντιμετώπισητης κρίσης και της διαφθοράς. Παράλληλα η Κ.τ.Π. στο βαθμό που είναιαναπτυγμένη επιβάλλει τη διαφάνεια και τον έλεγχο στα φαινόμενα της κερδοσκοπίαςκαι κλεπτοκρατίας.

Έτσι αναζητείται ένας άλλος συμπληρωματικός  τρόπος κοινωνικής πολιτικής, πέραν του κράτους.

Σε τοπικό επίπεδοστην Ηλεία για παράδειγμα η κοινωνική οικονομία είναι μια απάντηση απέναντι στομαρασμό της υπαίθρου όχι μόνον γιατί υπέστη τις καταστροφικές πυρκαγιές αλλάγιατί υπήρχε και υπάρχει μια υστέρηση στην περιοχή έναντι του ευρωπαϊκού μέσουόρου και χρειάζεται επειγόντως και η ανάπτυξη του μη κερδοσκοπικού τομέα για νακαλυφθεί .

 

 

Τι είναι Κοινωνική Οικονομία ;

Ποιες δυνατότητες υπάρχουν για την ανάπτυξη της ;

 

Η κοινωνική αλληλέγγυα οικονομία δεν  γεννήθηκε πρόσφατα επειδή τώρα εμείς ανακαλύψαμε τον όρο. Υπήρχε με τη μορφή της αχρήματης οικονομίας και συναλλαγών στις παραδοσιακές κοινωνίες . Υπήρχε με τη μορφή της φιλανθρωπίας  και του εθελοντισμού. Στις σύγχρονες όμως οικονομίες συνδέεται με την κοινωνική επιχειρηματικότητα και την δημιουργία θέσεων απασχόλησης.

Στις παραδοσιακές αγροτικές οικονομίες υπήρχε πάντα μια άτυπη μορφήανταλλαγών σε είδος, εργασία και μέσα παραγωγής, που διευκόλυνε στις ανταλλαγέςτους  χωρικούς που είχαναντικειμενικά πολύ περιορισμένα χρήματα. Αντάλλασσαν, έτσι, όχι μόνο προϊόντα,αλλά και χρόνο εργασίας μεταξύ τους. Προσέφεραν εθελοντική εργασία για κοινάέργα για τα οποία δε γινόταν βέβαια καμιά καταγραφή. Μόνο στα μοναστήρια υπήρχεπολλές φορές μια μορφή οργάνωσης της κοινωνικής προσφοράς και φιλανθρωπίας,όπως συνεχίζει σήμερα με το παράδειγμα της η Μητρόπολη της Ηλείας π.χγηροκομεία, ορφανοτροφεία και περίθαλψη των φτωχών.

Σήμερα όμως, υπάρχει η θεσμική κοινωνική οικονομία της αλληλεγγύης μέσωτων κοινωνικών επιχειρήσεων του μη κερδοσκοπικού τομέα που δημιουργεί διαρκή απασχόλησηκαι εισοδήματα για τους εργαζομένους ή τους συνεταιριζόμενους και αυτό τοονομάζουμε κοινωνική επιχειρηματικότητα. Ο καθηγητής κ Βλιάμος πουεισήγαγε  το θέμα αυτό στοπανεπιστήμιο της Αθήνας, θα είναι εισηγητής αργότερα σε αυτό το συνέδριο και πιστεύωθα μας διαφωτίσει περισσότερο. Αυτό που θα ήθελα εγώ να επισημάνω είναι ότιπρόκειται για ένα αναγνωρισμένο κλάδο σε ευρωπαϊκό επίπεδο με χρηματοδοτικάεργαλεία όπως το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο και άλλες κοινοτικές πρωτοβουλίεςγια την δια βίου μάθηση την απασχόληση, τον πολιτισμό και το περιβάλλον. ΣτηνΑγγλία υπάρχει Υφυπουργείο κοινωνικής οικονομίας. Στη Γερμανία στο σύνολο τηςοικονομίας υπάρχει και η διάσταση της κοινωνικής οικονομίας της αγοράς, όπωςχαρακτηριστικά αναφέρεται.

Έτσι ωςκοινωνική οικονομία αναγνωρίζεται η αλληλέγγυα οικονομία, που είναι ένας άλλοςχώρος οικονομικής δραστηριότητας, πέρα από την ανταγωνιστική οικονομία καιμπορεί να λειτουργήσει συμπληρωματικά για το εισόδημα και την απασχόληση, γιατην αντιμετώπιση της ανεργίας, της δυσπραγίας και της φτώχειας.

 

Αν θέλουμε να αναφερθούμεσε άλλα χαρακτηριστικά της κοινωνικής οικονομίας, μπορούμε να ισχυριστούμε ότι,είναι πολλαπλασιαστής της κοινωνικής υπευθυνότητας, απέναντι στον κοινωνικό καιοικονομικό αποκλεισμό και την υποβάθμιση του περιβάλλοντος. Πολλαπλασιάζει τουςπόρους για την αντιμετώπιση του κοινωνικού αποκλεισμού. Λειτουργεί  και ως ταμιευτήρας της αλληλεγγύης καιτων πόρων που προέρχονται από τους πολίτες και τις επιχειρήσεις, για να γίνουνεπενδύσεις σε τομείς που είναι κοινωνικά αναγκαίοι. Σε τομείς που  δεν προσφέρουν ισχυρό κίνητρο κέρδουςγια να προσελκύσουν ιδιωτικές επενδύσεις, αλλά σε πραγματιστική βάση προσφέρουνεισοδήματα στους κοινωνικά αδύναμους.

 

Ένα άλλο πλεονέκτημα της κοινωνικής οικονομίας  είναι ότι στηρίζεται στην αλληλεγγύητων κοινωνικών δικτύων.

 

Τα κοινωνικά δίκτυα έχουναποστολή τις καλες πρακτικές. Μειώνουν το κόστος συναλλαγών. Λειτουργούν ως ταμιευτήρες κοινωνικούκεφαλαίου. Λειτουργούν υπέρ της κοινωνικοποίησης της γνώσης και της τεχνογνωσίας.  Συμβάλλουν στον εκδημοκρατισμό τηςπληροφορίας και της ενέργειας. Κατευθύνουν τις επενδύσεις προς την περιφέρειακαι τους κοινωνικά αναγκαίους σκοπούς. Συγκροτούν Κοινωνικό Κεφάλαιο σε τοπικόκαι εθνικό επίπεδο και δρουν τελικά ως προπομπός της κοινωνικής και πράσινηςεπιχειρηματικότητας.

Αναδεικνύουννέους κοινωνικούς πόρους συλλογικής ευφυΐας προς όφελος της οικονομικήςβιωσιμότητας των συστημάτων.

Ένα παράδειγμα είναι οικοινότητες ανοικτού λογισμικού που προσφέρουν δωρεάν γνώση και εργαλεία γνώσηςκαι διάχυσης πληροφορίας, προκαλώντας στον τομέα αυτό μια επανάσταση στηνκοινωνικοποίηση της γνώσης.

 

Τα πλεονεκτήματα τηςκοινωνικής οικονομίας πηγάζουν από τον εθελοντισμό, την κοινωνική πρωτοβουλίακαι τις καινοτομίες που εισάγει στο σύστημα και το εμπλουτίζει προς όφελος τωνπολλών.

Η κοινωνική οικονομία επομένωςέχει το ηθικό πλεονέκτημα,  γιατί επενδύεισε αγαθά και υπηρεσίες κοινωνικής αλληλεγγύης, επενδύει στον άνθρωπο και τοπεριβάλλον, σε τομείς που μπορούν να παραχθούν αγαθά και υπηρεσίες ακόμη καιόταν απουσιάζει το κέρδος, αλλά είναι αναγκαίοι για τη βιωσιμότητα του συνόλουτης οικονομίας.

Αντλεί πόρους γιαεπενδύσεις από δωρεές, χορηγίες και την εταιρική υπευθυνότητα. Βασίζεται στην κοινωνική υπευθυνότητα τουπολίτη αλλά και των επιχειρήσεων.

Υπάρχουν πολλάπαραδείγματα σήμερα από ιδρύματα (foundations)που λειτουργούν ως εκπαιδευτικά ιδρύματα, νοσοκομεία και αναλαμβάνουν μεγάλεςανθρωπιστικές αποστολές, αλλά και χιλιάδες μικρές συλλογικότητες που προσφέρουνυπηρεσίες με πολύ μικρό κόστος συνδυάζοντας τον εθελοντισμό με την λειτουργίαμη κερδοσκοπικών εταιριών. Το σύνολο αυτής της δραστηριότητας ξεπερνά το10%στις Ευρωπαϊκές χώρες και στην Αμερική ενώ στην Ελλάδα βρισκόμαστε ακόμη στο2-3%.

 

 Η κοινωνική οικονομία προτάσσει την αειφορική διάσταση της επιχειρηματικότηταςκυρίως για την βιωσιμότητα των αστικών κέντρων. Συμβάλλει στην οικοδόμηση νέωνσχέσεων εμπιστοσύνης μεταξύ των κοινωνικών εταίρων, προκειμένου να  αναλάβουν επενδυτικές πρωτοβουλίες.

Με όλα αυτά ταπλεονεκτήματα μπορεί να θέσει σε κίνηση παραγωγικές διαδικασίες σε εποχές που οκερδοσκοπικός τομέας και το κράτος βρίσκονται σε ακινησία, ιδιαίτερα εκεί πουπρέπει να αντιμετωπιστεί η φτώχεια και ο κοινωνικός αποκλεισμός.

 

 

ΤΟ ΘΕΣΜΙΚΟ ΕΛΛΕΙΜΜΑ της Κοινωνικής Οικονομίας στην Ελλάδα.

 

Τι γίνεται όμως στη χώραμας σε σχέση με όλες αυτές τις δυνατότητες και προβλήματα;

Η Ελλάδα έχει ένα πρόσθετοπρόβλημα πέραν της δημοσιονομικού ελλείμματος και αυτό είναι το έλλειμμα τηςκοινωνικής οικονομίας που είναι και μια από τις γενεσιουργές αιτίες της έκτασηςπου έχει λάβει σήμερα η κρίση..

Η«Κοινωνική Οικονομία» θαμπορούσε να χαρακτηριστεί το  κρυφό έλλειμμα της χώρας, καθώς είναιεμφανής η υστέρηση σε σχέση με τον μέσο ευρωπαϊκό όρο. Τα στοιχεία που έχουμενα σημειώσουμε είναι ενδεικτικά προς το μέγεθος του προβλήματος.

 

Στην Ελλάδα με πληθυσμό μόλις στο 1% τηςΕυρωπαϊκής Ένωσης λαμβάνουμε  το 6%περίπου των πόρων του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Ταμείου. Όμως παρά αυτή την προνομιακήθέση, τα αποτελέσματα είναι απογοητευτικά σε σχέση με την αξιοποίηση αυτών τηντελευταία εικοσαετία που λειτουργεί ο θεσμός. Σε ότι αφορά το 4ο κοινοτικόπλαίσιο στήριξης έχουμε μεγάλη καθυστέρηση απορρόφησηςπόρων όπως διαπιστώνει η Ε.Ε. στην εκτέλεση του ΕΣΠΑ.

 

Ενδεικτικό είναι ότι το Μάιο του 2010 οικοινοτικοί εκπρόσωποι που επισκέφθηκαν τη χώρα μας περιέγραψαν μετα πλέον μελανά χρώματα  την πορείαεκτέλεσης του Εθνικού Στρατηγικού Πλαισίου Αναφοράς (ΕΣΠΑ), η απορροφητικότητατου οποίου υπολείπεται του μέσου κοινοτικού όρου.

 Η απορροφητικότητα στο τέλος Απριλίου διαμορφώθηκε στο 6%περίπου και στόχος μέχρι το τέλος του χρόνου είναι να διαμορφωθεί στο 15%,προκειμένου να αποτραπεί η απώλεια χρημάτων.

Με τόνο  έντονης κριτικής  ο γενικός διευθυντής ΠεριφερειακήςΠολιτικής κ. Ζακ Πονσέ επεσήμανε το πρόβλημα με  βαρείς χαρακτηρισμούς, κάνοντας λόγο για «δεινή κατάσταση»και «απαράδεκτη καθυστέρηση», ενώ δεν παρέλειψε να προειδοποιήσει την Ελλάδαγια «παραπομπή στη δικαιοσύνη για λόγους μη σεβασμού του κοινοτικούκεκτημένου».

Ανάλογη ήταν και η παρατήρηση του διευθυντή του Ευρωπαϊκού ΚοινωνικούΤαμείου κ. Αουρίλιο Σεσίλιο, ο οποίος χαρακτηριστικά είπε «μια χώρα με τόσακοινωνικά προβλήματα και υψηλή ανεργία» όπως, η δική σας «δεν κάνει τίποτε γιανα βελτιώσει τη ζωή των ανέργων της».

Λαμβάνοντας υπόψη τιςπαραπάνω παρατηρήσεις γνωρίζουμε ότι ο λόγος που δεν ανταποκρίνεται η Ελλάδα σεαυτές τις υποχρεώσεις της δεν είναι μόνον τεχνοκρατικό πρόβλημα, αλλά κυρίωςπρόβλημα συμμετοχής των πολιτών σε αναπτυξιακό γίγνεσθαι  καθώς  δεν έχει διαμορφωθεί ένα ανάλογο υποκείμενο κινητοποίησης γιατην κοινωνική οικονομία μέσα από τις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών. Μιακινητοποίηση που να απαιτεί την τήρηση των κοινοτικών οδηγιών από την Ελληνικήγραφειοκρατία που λειτουργεί ως κράτος εν κράτει.

 

Την δύναμηισχύος και ανατροπής των κακών κειμένων  πρέπει να την αναζητήσουμε μέσα από την ίδια την αυτοργάνωσητων πολιτών και όχι μόνον μετά το παραδοσιακό πολιτικό σύστημα των κομμάτων.Αυτοργάνωση κατ’ αρχήν μέσω διαδικτύου και θεσμική αξίωση για συμμετοχικήδημοκρατία. Αυτό το μοντέλο οργάνωσης και δραστηριότητας προτείνει το δίκτυο «Σύμπραξη» και σε αυτό τοΣυνέδριο.

 

 

ΠΡΑΣΙΝΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ

 

Μπροστά στις γενικές διακηρύξεις γιατην πράσινη ανάπτυξη υπάρχει ένα ερώτημα: ποιο είναι το αναπτυξιακό μοντέλο καιτο υποκείμενο της επιχειρηματικότητας που θα αναλάβει τις επενδυτικέςπρωτοβουλίες. Γιατί εάν είναι πάλι μόνον το κράτος και η αγορά των ολίγων τηςενέργειας και των κατασκευών, τότε δεν αλλάζει κάτι ουσιαστικά, περιμένονταςμόνον την ευαισθητοποίηση των ισχυρών να επενδύσουν. Γιατί το πρόβλημα  αυτού του αναπτυξιακού μοντέλου είναιότι οι οικονομικά ισχυροί και το κράτος δεν επενδύουν στην περιφέρεια, τιςμικρές επιχειρήσεις και τα νοικοκυριά. Για αυτό εμείς λέμε: κοινωνική οικονομίακαι πράσινη ανάπτυξη για όλους και τους μη προνομιούχους. Τους φτωχούς αγρότες,τους μικρομεσαίους επιχειρηματίες, τους νέους, τις γυναίκες, τους κοινωνικάαποκλεισμένους, τους ενεργούς πολίτες.  Και με τη συμμετοχή όλων τωνσυλλογικών οργανώσεων, της Τοπικής Αυτοδιοίκησης και των οργανώσεων της κοινωνίαςτων πολιτών για να υπάρξει πραγματική ώθηση στην πράσινη ανάπτυξη από τα κάτω. 

 

Οι εξελίξεις στο χώρο της οικολογίας τα τελευταία χρόνια

Με επίκεντρο το ζήτημα τηςκλιματικής αλλαγής, μετά την παγκόσμια απογοήτευση στη συνδιάσκεψη τηςΚοπεγχάγης τον Δεκέμβριο του 2009, διαπιστώσαμε ότι, όχι μόνον δεν  επαληθεύτηκαν οι προσδοκίες πουκαλλιεργήθηκαν στην κοινή  γνώμη απότην πλευρά των κυβερνήσεων, αλλά και η ίδια η  αποτελεσματικότητα των κοινωνικών πιέσεων. Με αυτόν τον τρόποφάνηκε ότι δεν αρκούν οι λομπίστικες οργανώσεις και τα δίκτυα με τουςκατακερματισμένους στόχους περιβαλλοντικής ευαισθησίας. Δεν αρκούν οιακτιβισμοί που καταγγέλλουν αποσπασματικά την περιβαλλοντική υποβάθμιση, αλλάχρειάζεται μια άλλη συμμετοχική οικολογία, που δύναται να κινητοποιήσειολόκληρη την κοινωνία.

Δεν αρκεί το υπάρχον  επίπεδο οργάνωσης, για να αντιμετωπιστείη κλιματική αλλαγή και το εκρηκτικό μείγμα υποβάθμισης του αστικού περιβάλλοντος,που βρίσκεται σε συνδυασμό με την διογκούμενη  φτώχεια.

Χρειάζεται κάτι περισσότερο.Η συμμετοχική οικολογία από όλους τους ενεργούς πολίτες, με πρόσταγμα τηνπράσινη ανάπτυξη για όλους και σε συνδυασμό με την κοινωνική οικονομία για τησυγκρότηση κοινωνικού κεφαλαίου για την ανάπτυξη της κοινωνικήςεπιχειρηματικότητας –από ένα νέο υποκείμενο επιχειρηματικότητας πουαναδεικνύεται για πρώτη φορά στην ιστορία.

Αυτό σημαίνει οριζόντιεςσυνεργασίες παντού.

Οριζόντιες συνεργασίες μεόλα τα δίκτυα που αγωνίζονται για το περιβάλλον.

Οριζόντιες συνεργασίες τωνοργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών με την Τοπική Αυτοδιοίκηση.

Αυτήείναι η πρόκληση για εκείνες  τιςοικολογικές οργανώσεις που ασφαλώς δεν περιορίζονται να βλέπουν μόνο «τοδέντρο»  και να χάνουν το δάσοςολόκληρο.

Οι πολιτικές για το αστικό περιβάλλον και την πράσινη ανάπτυξη δενγίνονται σε αυτόματο  πιλότο. Δενεξυπηρετούνται από τον άναρχο κατακερματισμό της μικροαστικής αντίληψης.Χρειάζονται τα κοινωνικά δίκτυα και η προώθηση της  συμμετοχικής δημοκρατίας, στη βάση του να γίνει πράξη η πράσινη ανάπτυξη με δημιουργικέςπρωτοβουλίες.

Ο σύμμαχος εδώ είναι οιοργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών που από το αντικείμενο της δραστηριότηταςέχουν ενστερνιστεί αυτή τη συμμετοχή και την κοινωνική υπευθυνότητα ωςσυστατικό στοιχείο της δράσης τους. Είναι η κρίσιμη μάζα  για την μετάλλαξη της οικονομίας, γιατην αλλαγή του αστικού περιβάλλοντος.

 

Για παράδειγμα, ηεξοικονόμηση της ενέργειας που είναι κεφαλαιώδους σημασίας για την απορρύπανση,όπως και  ανακύκλωση, απαιτούν τηνενεργοποίηση του πολίτη και των περιβαλλοντικών οργανώσεων πριν από κάθε άλληενέργεια για να δημιουργηθούν προϋποθέσεις για  κοινωνική επιχειρηματικότητα.

Το ίδιο ισχύει ότανθέλουμε να ενισχύσουμε πολικές για το αστικό πράσινο, π.χ. πράσινες στέγες, κοινόχρηστοιχώροι, κτλ. Η κοινωνική επιχειρηματικότητα είναι το εργαλείο για να ξεκινήσειαυτή η διαδικασία .

Τα δάση, για παράδειγμα,μέσω της ανάπτυξης της κοινωνικής οικονομίας ,μπορούν  να τα φροντίζουν οι ίδιες οργανώσεις της κοινωνίας πολιτών ,σε συνεργασία με τους εθελοντές πολίτες όπως γίνεται ήδη πιλοτικά θα πρέπει ναεπεκταθεί σε άξονα δραστηριότητας ειδικότερα στην  Ηλεία θα μπορούσε να ξεκινήσει άμεσα η κοινωνικήεπιχειρηματικότητα για την οικοπροστασία για να λειτουργήσει  και ωςπαράδειγμα.

Για την κοινωνικήοικονομία και πράσινη ανάπτυξη υπάρχουν σημαντικοί πόροι που δεν έχουναξιοποιηθεί αποδοτικά στην χώρα μας και ο λόγος είναι ότι δεν φτάνουν όλοιστους τελικούς αποδέκτες.

 

ΗΕπιχειρηματικότητα στον τομέα της ενέργειας! Προάγεται ταμέγιστα από την ανάγκη μετάβασης από τα ορυκτά καύσιμα, το πετρέλαιο καιάνθρακα στην ενέργεια από τον Ήλιο και την αξιοποίηση της τεχνολογίας τουυδρογόνου.

Με την αποδέσμευση τηςενέργειας από τις ορυκτά καύσιμα,  οι νέες τεχνολογίες με βάση την ενέργεια από τον Ήλιο, μας επιτρέπουντην παραγωγή ενέργειας από μικρές μονάδες και ταυτόχρονα τη διασπορά των επενδύσεωνστις ήπιες μορφές ενέργειας στους Δήμους, τις μικρές επιχειρήσεις και τα νοικοκυριά δημιουργώντας συνθήκεςπου  μπορούν  να αναζωογονήσουν τις τοπικές κοινωνίες.Έτσι δημιουργείται ένα  προνομιακόπεδίο ανάπτυξης της κοινωνικής επιχειρηματικότητας.

ΟιΔήμοι μπορούν να γίνουν μπροστάρηδες σ’ αυτή τη διαδικασία και να αποβούν περισσότεροχρήσιμοι για τις τοπικές κοινωνίες μειώνοντας το κόστος διαβίωσης καιυπερασπίζοντας το εισόδημα του δημότη, απελευθερώνοντας χρόνο δημιουργικότηταςκαι συμμετοχής στα κοινά.

Έτσιοι Δήμοι μπορούν να συμβάλλουν στον εκδημοκρατισμό της ενέργειας με τοπαράδειγμα τους, και μέσω αυτής της οικονομικής διαδικασίας να  δημιουργηθεί το  οικονομικό έδαφος για την συμμετοχικήδημοκρατία σε όλους τους τομείς τοπικής διακυβέρνησης .

 

 

ΠΟΙΟΕΙΝΑΙ ΤΟ ΝΕΟ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΟ ΜΟΝΤΕΛΟ; 

Έχουμεακούσει πολλές φορές ότι η χώρα μας χρειάζεται ένα νέο αναπτυξιακό μοντέλο. Τοζήτημα όμως είναι από πού πρέπει να ξεκινήσει αυτή η αλλαγή.

Ο σημερινός πρωθυπουργός, ο Γ.Παπανδρέου, έχει μιλήσει για αλλαγή του αναπτυξιακού μοντέλου, που βάζει στοεπίκεντρο τον άνθρωπο, έχοντάς το περιγράψει σαν ένα μοντέλο που συμφιλιώνειτην παραγωγή με την οικονομική ανάπτυξη, την φύση, το περιβάλλον.

Έχει μιλήσει και έχει αναδείξει ωςστρατηγική επιλογή την πράσινη ανάπτυξη ως εναλλακτικό αναπτυξιακό μοντέλο.Αυτό το μοντέλο  χρειάζεται  νέους θεσμούς, αλλά και  την δυνατότητα  η κοινωνία να δώσει κίνητρα για όλους.Χρειάζονται νέες κοινωνικές επιχειρήσεις, νέου τύπου τράπεζες και συνεταιρισμοί.¨Όχι μόνον κρατικές έναντι των ιδιωτικών αλλά ηθικές και πράσινες τράπεζες,που θα δημιουργηθούν με την συμμετοχή των συνεταιρισμών των κοινωνικών φορέων,των συνεταιρισμών και των οργανώσεων της κοινωνίας πολιτών, με την συμβολή  της κοινωνικής υπευθυνότητας τωνεπιχειρήσεων.

Κι' αυτό σημαίνει με την σειρά τουοργάνωση της κοινωνίας από τα κάτω, αυτοργάνωση με την συμμετοχή των πολιτώνκαι της τοπικής αυτοδιοίκησης σε νέες μορφές επιχειρηματικότητας, αλλά καισύνθεση του κοινωνικού κεφαλαίου για την ενίσχυση αυτής τηςεπιχειρηματικότητας.

Οι αυτο-οργανωμένοι φορείς τηςκοινωνίας σε τοπική και περιφερειακή κλίμακα μπορούν όχι μόνον να κατευθύνουν,αλλά και να συγκεντρώσουν πόρους, ώστε να ιδρύσουν εταιρείες για επενδύσειςπρος όφελος των τοπικών κοινωνιών.

Η ανάπτυξη της κοινωνικήςεπιχειρηματικότητας είναι λοιπόν το νέο ζητούμενο, εάν θέλουμε να δώσουμε νόημακαι ώθηση σε ένα νέο αναπτυξιακό μοντέλο, με επίκεντρο τον άνθρωπο και τιςανάγκες του.

 

Υπάρχει έναςπροσανατολισμός εδώ στην Ηλεία για πράσινες επιχειρήσεις για θεματικάοικολογικά και πολιτιστικά πάρκα, για αξιοποίηση των συγκριτικών πλεονεκτημάτωνστη βιολογική γεωργία, για αξιοποίηση της πολιτιστικής κληρονομιάς με επίκεντροτην Αρχαία Ολυμπία. Το θέμα είναι όμως η συμμετοχή από τα κάτω της κοινωνίαςκαι γι αυτό είναι καθοριστικός ο ρόλος των συμπράξεων της τοπικής αυτοδιοίκησηςμε τις οργανώσεις ΚτΠ.

Προτείνουμε, λοιπόν, άμεσα, ως κατάληξη αυτού του συνεδρίου τη συγκρότησημιας Τοπικής Σύμπραξης των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών με τους Δήμουςπου θα προκύψουν για ένα ολοκληρωμένο σχέδιο κοινωνικής οικονομίας και πράσινηςανάπτυξης στην Ηλεία και την καθιέρωση κάθε δυο χρόνια ενός ανάλογου διεθνούς Συνεδρίουστην Ολυμπία.

Ησυλλογιστική της αυτοργάνωσης υπόσχεται μια νέα κινηματική διαδικασία από τακάτω, για να δημιουργηθούν οι πραγματικές κοινωνικές προϋποθέσεις για ένα νέοαναπτυξιακό μοντέλο. Ένα μοντέλο το οποίο θα ενσωματώνει κοινωνικές δυνάμειςκαιπρωτοβουλίες στο τοπικό σχεδιασμό.

Έναμοντέλο το οποίο μπορεί να εμπνεύσει τις οργανώσεις της ΚτΠ και να αποτελέσεικαι γενικότερο πλαίσιο κοινωνικής ανάτασης για την αυτοργάνωση της κοινωνίας .

Αυτοργάνωσηστην οικονομία και την επιχειρηματικότητα, αυτο-οργάνωση για την «πράσινη»ανάπτυξη και την κοινωνική οικονομία. Αυτοργάνωση για τη συμμετοχικήδημοκρατία, για τη δημιουργία νέων ευκαιριών και την ένταξη όλης της κοινωνίαςστη συλλογική δημιουργία, για την ενσωμάτωση της συλλογικής ευφυΐας στησύγχρονη διακυβέρνηση.

 

Αυτοργάνωση για νέουςθεσμούς αλληλεγγύης και δικτύωσης με τους αντίστοιχους φορείς της Ευρώπης.

Αυτοργάνωση για τηνανάπτυξη της κοινωνικής επιχειρηματικότητας.

Αυτοργάνωση για τηναξιοποίηση των διαθέσιμων κοινοτικών πόρων.

 

 

 

ΠΟΙΑ ΤΑ ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΙΚΑ ΕΡΓΑΛΕΙΑ από την Ε.Ε

 

Το ερώτημαείναι πάντα πού θα βρεθούν οι πόροι σε μια περίοδο κρίσης. Μα οι πόροι για τηνκοινωνική οικονομία υπάρχουν καιπροέρχονται κατά κύριο λόγο από ταπρογράμματα της Ε.Ε που αναδεικνύουν και ενισχύουν  τους κοινωνικούς και ανθρώπινους πόρους .

Το ΕΚΤ, για παράδειγμα, είναι το σημαντικότερο χρηματοδοτικόεργαλείο προς αυτή την κατεύθυνση.

Το ΕυρωπαϊκόΚοινωνικό Ταμείο (ΕΚΤ) είναι ένα από τα Διαρθρωτικά Ταμεία της Ε.Ε., το οποίοιδρύθηκε με σκοπό τη μείωση των διαφορών ευημερίας και επιπέδου ζωής στα κράτημέλη και τις περιφέρειες της Ε.Ε., για την ενίσχυση της κοινωνικής συνοχής.

 

Στην Ελλάδα με βάση τους  πόρους του Ε.Κ.Τ. για την  προγραμματική περίοδο 2007 – 2013 έχουμε3 Τομεακά Επιχειρησιακά Προγράμματα, τα οποία κατανέμονται ως εξής: «Ανάπτυξη Ανθρώπινου Δυναμικού2007-2013» «Διοικητική Μεταρρύθμιση2007-2013» , «Εκπαίδευση και Δια βίου Μάθηση2007-2013»

 

 

Προβλέπεται ότι ένα ποσοστόπερίπου 2% εως 5% θα πρέπει να απορροφάται μέσω των οργανώσεων της κοινωνίαςτων πολιτών. Η κατεύθυνση αυτή της Ε.Ε  καταστρατηγείται από τοελληνικό κράτος, ιδιαίτερα στον τομέα της δια βίου μάθησης και στο επιχειρησιακό πρόγραμμα του υπουργείουΠαιδείας. Για αυτή την στρέβλωση  ωςΔίκτυο «Σύμπραξη ΜΚΟ» έχουμε κάνει ειδική αναφορά προς το Υπουργείο Παιδείαςκαι δια βίου Μάθησης προκειμένου να τηρηθούν οι κοινοτικές οδηγίες σε ότι αφοράτον ρόλο και τα δικαιώματα των ΜΚΟ.

 

 

ΤΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΤΗΣ ∆ΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ

 

 

Το πρόβλημα σχετικά με την δια βίουμάθηση είναι ότι οι προβλεπόμενοι  πόροι από τη ΕΕ. εμποδίζονται από τη γραφειοκρατία ναδιανεμηθούν  προς τα κάτω, στιςοργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών, ώστε να μεταφέρουν γνώση σε ευρύτερακοινωνικά στρώματα. Πρόσφατα επιβεβαιώθηκε από το Υπουργείο Παιδείας ότι οι ΜΚΟ δεν μπορούν να είναι δικαιούχοι υλοποίησηςπρογραμμάτων δια βίου μάθησης, εξαιρουμένων όσων  διατηρούν ταυτοχρόνως σχολικές δομές τύπου ΚΕΚ.

Δηλαδή, αποκλείεται το σύνολο των οργανώσεων τηςκοινωνίας πολιτών,  εκτός απόελάχιστες, οι οποίες έχουν πιστοποιηθεί ή πρόκειται να πιστοποιηθούν μεκριτήρια που απαιτούν μεγάλες εγκαταστάσεις, σχολικές αίθουσες και επιχειρηματικέςεπενδύσεις που ασφαλώς ξεφεύγουν από το συνήθη ρόλο των ΜΚΟ.

Φυσικά δεν πρόκειται για μια καινούργια εξέλιξη.Δεκαπέντε χρόνια ισχύει αυτό το καθεστώς στην Ελλάδα σε ό,τι αφορά το  επιχειρησιακό πρόγραμμα του ΥπουργείουΠαιδείας και τη διαχείριση των πόρων του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Ταμείου.

Αυτό το καθεστώς όμως δε συνάδει με τις κοινοτικέςοδηγίες και τον όρο του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Ταμείου ότι ένα 5% των πόρωνπρέπει να απορροφάται  μέσωτων  ΜΚΟ.

Το καινούργιο στοιχείο  αυτής της αυθαίρετης διαχείρισης του Υπουργείου και τουαποκλεισμού των ΜΚΟ και άλλων κοινοτικών φορέων είναι ότι αυτό πλέον περνάεικαι μέσω του νομοσχεδίου της δια βίου μάθησης. Μέχρι τώρα γινόταν με διάφοραπροσχήματα πιστοποιήσεων μέσω του Επιχειρησιακού Προγράμματος  του Υπουργείου(ΕΠΕΑΕΚ).

Η ένστασή μας προς το νομοσχέδιο δεν αφορά τηναντιπαράθεση προς τις τυπικές μορφές της εκπαίδευσης που γίνεται από το κράτοςκαι τους ιδιώτες. Ούτε οι ΜΚΟ διεκδικούν πόρους που δικαιωματικά ανήκουν στηντυπική εκπαίδευση, τα ΚΕΚ, ΙΕΚ κ.λ.π.

Η ένστασή μας είναι ότι εκμηδενίζονται δικαιώματα καιδυνατότητες των συλλογικών οργανώσεων να διαδραματίσουν το ρόλο τους.

Οι οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών διεκδικούνακριβώς εκείνο το κομμάτι των πόρων που τους αναλογεί όχι από το ελληνικόκράτος, αλλά για εκείνο που προβλέπεται από την Ευρωπαϊκή Ένωση, από τη συνθήκητης Λισσαβόνας και από το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο προς τις ΜΚΟ. Εδώ υπάρχειμια συστηματική στρέβλωση από την κρατική γραφειοκρατία για το νόημα της διαβίου μάθησης που πρέπει να αντιμετωπιστεί.

 

Πχ. μια επιτυχημένη περιβαλλοντική οργάνωση όπωςεπίσης  στο χώρο της υγείας καιανθρωπιστικής βοήθειας  μεκοινωνική απήχηση και αναγνωσιμότητα στο έργο της δεν χρειάζεται να κατέχει καισχολικές αίθουσες, όπως απαιτούν οι πιστοποιήσεις του Υπουργείου Παιδείας-μπορεί να χρησιμοποιήσει άλλους δημόσιους ή ιδιωτικούς χώρους για να κάνειπεριβαλλοντική εκπαίδευση στο αντικείμενο που κατέχει καλύτερα από οποιονδήποτεάλλον, που  έχει επιδοθεί στηβιομηχανία σεμιναρίων και εικονικών σε μεγάλο βαθμό παρακολουθήσεων μόνο καιμόνον για τις επιδοτήσεις.

 

Το πρόβλημα με άλλα λόγια είναι η βιομηχανία των«κλειστών επαγγελμάτων» που στήνεται στη ’’δια βίου μάθηση’’ και όχι η διασποράπου εξασφαλίζει μεγαλύτερο κοινωνικό έλεγχο μέσα από τις ανοικτές διαδικασίεςυγιούς κοινωνικού ανταγωνισμού και συμμετοχικής Δημοκρατίας

Η Ελληνική κοινωνία σήμερα έχει ανάγκη τον συνδυασμότης εθελοντικής προσφοράς και του κοινωνικού κεφαλαίου με την αντικειμενικάδημιουργική χρήση των κοινοτικών πόρων και όχι αυτοί να καταλήγουν μέσα απόπαρέκκλιση και θολές διαδρομές στη «μαύρη τρύπα» του κράτους και τις κλειστέςσυντεχνίες.

 

Δεν μπορούμε, επομένως, να έχουμε νέο αναπτυξιακόμοντέλο κοινωνικής επιχειρηματικότητας, ακυρώνοντας τη δυναμική της εξωσχολικήςδια βίου μάθησης και εμπειρίας, καθιστώντας την γραφειοκρατική.

 

 

Η κρίση της αντιπροσώπευσης και   Συμμετοχική Δημοκρατία.

 

Η κρίση της αντιπροσώπευσηςαντανακλά σήμερα στη διόγκωση της διαφθοράς ,στη διαπλοκή της εξουσίας με τηνμιντιοκρατία και εν γένει στο σφετερισμό της εκπροσώπησης. Η έκταση τουφαινομένου οφείλεται στην υπερδιόγκωση του δημόσιου τομέα και των συναλλαγών μετο κράτος και στην συντεχνιακή οργάνωση της κοινωνίας, που δημιουργείπρονομιούχες ομάδες συμφερόντων έναντι του μέσου πολίτη.

Η ανάγκη για κοινωνική δικαιοσύνη και λειτουργικήαποτελεσματικότητα του κράτους περνάει μέσα από τον εκσυγχρονισμό τηςδημοκρατίας, μέσα από τη συμμετοχική Δημοκρατία. Αυτός ο όρος δεν είναι μόνονζήτημα σεβασμού στην βούληση όλων των πολιτών, αλλά και οικονομικής αποτελεσματικότητας,ιδιαίτερα όταν πρόκειται για μεγάλες οικονομικές και διοικητικέςμεταρρυθμίσεις.

Η συμμετοχική Δημοκρατίασυνδέεται με την κοινωνική υπευθυνότητα και την οικολογική ηθική για μιαεπιχειρηματικότητα προσαρμοσμένη στις ανάγκες της πόλης και του πολίτη, τηνπολιτική  κατά της φτώχειας και όχιτης αχαλίνωτης κερδοσκοπίας. Θεωρητικά αυτό τον όρο τον αναγνωρίζουν οιδιεθνείς οργανισμοί όπως ο ΟΗΕ και η Ε.Ε, αλλά σε πολύ μικρή κλίμακα βρίσκειεφαρμογή.

Τα εμπόδια, ωστόσο, για τηνανάπτυξη της συμμετοχικής δημοκρατίας δεν προέρχονται μόνο από τις κυβερνήσειςκαι τα κόμματα, προέρχονται και από τον τρόπο που λειτουργούν οι οργανώσεις τηςκοινωνίας των πολιτών, πολλές από τις οποίες, και ιδιαίτερα οι μεγάλεςμονοθεματικές Μ.Κ.Ο., δε λειτουργούν οι ίδιες με δημοκρατικό τρόπο, αλλά ωςελίτ και ολιγαρχίες που αποτρέπουν την συμμετοχικότητα και την συλλογικήέκφραση.

 Υπάρχει επίσης έλλειμμα αυθεντικής εκπροσώπησης των οργανώσεωντης Κ.τ.Π. τόσο προς το κράτος όσο και προς την Ευρωπαϊκή Ένωση. Έλλειμμα δημοκρατίαςδηλ. σε δευτεροβάθμιο επίπεδο οργάνωσης της Κ.τ.Π.

Αυτά τα ελλείμματα προφανώς είναι μιαακόμη ένδειξη της αιτίας των άλλων μεγάλων οικονομικών ελλειμμάτων πουαντιμετωπίζουμε ως χώρα, αφού είναι αποδεδειγμένο ότι εκεί που υπάρχει έλλειμμαυπάρχει και μεγαλύτερη κρίση. Αντίθετα, εκεί που συναντάμε υψηλό επίπεδοοργάνωσης της Κ.τ.Π, υπάρχουν και μικρότερα προβλήματα σε σχέση με  τηνοικονομική κρίση.

Στην κριτική μας δεν απευθυνόμαστεμόνον προς το κράτος, απευθυνόμαστε στις ίδιες τις οργανώσεις της Κ.τΠ.. καιτις καλούμε να αυτοοργανωθούν σε τριτοβάθμιο επίπεδο. Σκοπός της αυτοργάνωσηςτου εθελοντισμού είναι όλοι εμείς που ενδιαφερόμαστε για τις καλές πρακτικές,για το περιβάλλον και την κοινωνική αλληλεγγύη να δημιουργήσουμεσταγόνα-σταγόνα μια δεξαμενή κοινωνικού κεφαλαίου και κοινωνικής δύναμης, πουθα αλλάξει σε βάθος τα πράγματα που μας ενοχλούν  στην καθημερινή ζωή καιθα υπηρετήσει ένα κοινωνικό όραμα συλλογικής δημιουργίας.

 Να επεξεργαστούμε και να προωθήσουμε Οργανωτικές λύσεις δια μέσου τηςοριζόντιας συνεργασίας των δικτύων με την τοπική Αυτοδιοίκηση, ώστεσυντεταγμένα οι κοινωνικές δυνάμεις του εθελοντισμού και της μη κερδοσκοπικήςοικονομίας να συμβάλλουν στην αντιμετώπιση του κοινωνικού αποκλεισμού και μετην συμμετοχή τους να συμβάλλουν από την άλλη πλευρά στην αξιοποίηση τωνανθρώπινων πόρων που μένουν ανενεργοί στην κοινωνική οικονομία.

Επισημαίνουμε λοιπόν ότι η «κοινωνίατων πολιτών», υπολογίσιμη δύναμη σε Ευρωπαϊκό επίπεδο, είναι κατακερματισμένηκαι ανίσχυρη ακόμη στην χώρα μας.

Ο κατακερματισμός και  οι ελίτ στο χώρο των ΜΚΟ

Η κρίση σήμερα αφορά κατάκύριο λόγο το φαινόμενο της κατακερματισμένης κοινωνίας, την αποσάρθρωση τουκοινωνικού ιστού.

Ο χώρος των  οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτώνπαρουσιάζει δύο όψεις μιας εσωτερικής προβληματικής κατάστασης. Από την μιαμεριά ο κατακερματισμός των χιλιάδων συλλογικοτήτων, χωρίς  την δυνατότητα μεγάλης καισυντεταγμένης επιχειρησιακής ικανότητας, και από την άλλη υπάρχουν οι λίγεςμεγάλες ΜΚΟ που λειτουργούν ως ελίτ και lobbies.

Τα lobbiesστο χώρο των ΜΚΟ, έχοντας κατακτήσει ένα προνομιακό πεδίο δράσης, π.χ. στηνοικολογία και τη φιλανθρωπία, αρνούνται τη συμμετοχικότητα και τη συνεργασία μεάλλες κινήσεις πολιτών για το ίδιο θέμα, αλλά και την κοινή έκφραση σε θεσμικόεπίπεδο. Προτιμούν τις κατ' ιδίαν επαφές με το κράτος και τις μεγάλεςεπιχειρήσεις, με αντίτιμο την αποδοχή των μεγάλων χορηγιών ή την μονοπώληση τηςεπιρροής προς τις κυβερνήσεις.

Αυτή η στάση βέβαια αποδυναμώνει το κίνηματων οργανώσεων της ΚτΠ  στο σύνολο,της καθώς  και τη συμμετοχικήδιαδικασία που μπορούν να αναπτύξουν οι φορείς αυτοί υπέρ του κοινωνικούσυμφέροντος. Έτσι, η ευθύνη  του ελλείμματος της συνεργασίας δεν  βαραίνει μόνο το κράτος, αλλά και τιςοργανώσεις που έχουν κάθε λόγο να συνεργαστούν σε θεσμικά ζητήματα, αλλά δεν τοκάνουν εξαιτίας του δημοκρατικού ελλείμματος και του κατακερματισμού τηςσυλλογικής έκφρασης από την άλλη.

.Και εδώ θα πρέπει να κάνουμε μιαδιάκριση από τα ιδιωτικά ιδρύματα foundations”, που είναι διαφορετική περίπτωση, δεν εμπλέκονται με το κράτοςκαι έχουν οικονομικές συναλλαγές με αυτό όμως διεκδικούν πόρους από το κράτος.

Έχουμεδηλαδή  ένα  άθροισμα οργανώσεων που λειτουργούν σεόλους τους τομείς αναφοράς του εθελοντισμού (περιβάλλον, θεσμοί αλληλεγγύης,πολιτισμός και δια βίου μάθηση) με αναγνωρισμένα θετικά αποτελέσματα, αλλά και  ένα μεγάλο θεσμικό κενό, τόσο στιςσχέσεις μεταξύ αυτών των οργανώσεων όσο  και  με το κράτος.

 

 Ένα έλλειμμα που αποβαίνει εις βάρος τόσοτης αποτελεσματικής διαχείρισης ανθρώπινων και οικονομικών πόρων, όσο  καιτων μεταξύ  των οργανώσεων της Κ.τ.Πσχέσεων συνεργασίας, με αποτέλεσμα την αδυναμία τους να θέσουν πιο δυναμικά τηνατζέντα της κοινωνικής οικονομίας και πράσινης ανάπτυξης.

Εδώ δενπρέπει  να μας διαφεύγει το νόημακαι της σύνθεσης, της ενότητας, της ηθικής, της κοινωνικής υπευθυνότητας καιτης κοινωνικής ωφελιμότητας που επιτυγχάνεται μέσα από την ανάπτυξη της μηκερδοσκοπικής οικονομίας.

Η ανατροπή αυτής της κατάστασης μπορείνα γίνει μόνον όταν έχουν την  γνώση και προπαντός το θάρρος να  συνεργαστούν, να συνεταιριστούν, δημιουργώντας οι ίδιεςκοινωνικές επιχειρήσεις, παραγωγικούς και καταναλωτικούς συνεταιρισμούς –συνεταιριστικέςκαι ηθικές τράπεζες. Αυτό θα μπορούσε να συμβεί  μόνον όπου υπάρχει ουσιώδης κοινωνική υπευθυνότητα. Αντίθετα,όπου αυτή η ευθύνη αφήνεται  στοκράτος, η κοινωνία, αποκλεισμένη από κάθε είδους εξουσία ακόμα καισυνδικαλιστική, βρίσκεται  σεδυσχερή θέση έναντι της επιτήδευσης των ειδημόνων, που διαβρώνουν την αυθεντική βούληση της Κ.τ.Π.

      Eνα πραγματιστικό όραμα και σχέδιο βιώσιμης ανάπτυξης

Αγαπητοίφίλοι

Έχουμε σήμερα εδώ στην Ηλεία έναπεριφερειακό συνέδριο θέσεων,  το υλικό αλλά και την σύμπνοιαδυνάμεων σε τοπικό επίπεδο για ένα πραγματιστικό σχέδιο κοινωνικής οικονομίας. Έχουμεμια  κοινή πρωτοβουλία αλλά και τηνπίστη ότι η τοπική Αυτοδιοίκηση και οι οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτώνμπορούν να εργαστούν από κοινού και να αποτελέσουν την κινητήρια δύναμη για τονέο αναπτυξιακό μοντέλο. Ένα αναπτυξιακό μοντέλο που συνίσταται στηνπροώθηση θεσμικών πρωτοβουλιών,  τοπικών συμπράξεων της Τ.Α,  των ΜΚΟ και των επιχειρήσεων τηςκοινωνικής υπευθυνότητας, με στόχο την ανάπτυξη της κοινωνικήςεπιχειρηματικότητας στους τομείς του περιβάλλοντος, της υγείας τουεναλλακτικού  τουρισμού, των συνεταιρισμών για την αντιμετώπιση  τουκοινωνικού αποκλεισμού και της φτώχειας.

 

 Στην αντιμετώπιση της μάστιγας τωνπελατειακών αδιαφανών σχέσεων στο χώρο των ΜΚΟ, που αιχμαλωτίζει τιςοργανώσεις, μέσα από την θεσμική οριζόντια συνεργασία Τ.Α και ΜΚΟ με διαφανείςσχέσεις.

 

Στηνπρόταση για  δημιουργία κοινήςεπιτροπής της τοπικής Αυτοδιοίκησης και ΜΚΟ στο πλαίσιο των γραφείωνεθελοντισμού και περιβάλλοντος που προβλέπει το πρόγραμμα «Καλλικράτης».

Σε αυτό τοσημείο θα πρέπει να αναφερθώ στην ολοκληρωμένη  πρόταση του διευθυντή προγραμματισμού του Έργου Πολιτών κ.Μιχάλη Πουλάκη, που κατέθεσε εδώ στο Συνέδριο για τον τρόπο συμμετοχής σταγραφεία εθελοντισμού των οργανώσεων της  κοινωνίας των πολιτών.

 Επίσης θα αναφερθώ στην πρόταση για τηνδιαμόρφωση ενός εθνικού επιχειρησιακού σχεδίου κοινωνικής δράσης για τηνκοινωνική οικονομία και πράσινη ανάπτυξη στις νέες περιφέρειες και στους νέουςΔήμους, που έχουμε καταθέσει ως «Σύμπραξη»στα υπουργεία Περιβάλλοντος καιεσωτερικών .

Λαμβάνοντας υπόψη α) τις πάγιες τοποθετήσεις του σημερινούΠρωθυπουργού για τον σημαντικό ρόλο του εθελοντισμού και των οργανώσεων τηςκοινωνίας των πολιτών και το γεγονός ότι αυτός  πρώτα έδωσε το μήνυμα αμέσως μετά τις εκλογές να αποτελέσει ο νομός Ηλείας πρότυπο παράδειγμα πράσινης ανάπτυξης και κοινωνικήςανάτασης.

Β) Το γεγονόςότι αυτό το συνέδριο αποτελεί συνέχεια  της προοπτικής και κινητοποίησηςκαι μάλιστα  από τα κάτω της τοπικής κοινωνίας για την κοινωνική οικονομίακαι πράσινη ανάπτυξη,

 ζητούμε αφ’ενός τα συμπεράσματα αυτού του συνεδρίου, που αποτελούν προϊόν γνήσιαςδιαβούλευσης, να μελετηθούν από την κυβέρνηση, για να συμβάλλουν στηνδιαμόρφωση ενός εθνικού επιχειρησιακού σχεδίου κοινωνικής δράσης για τηνκοινωνική οικονομία και πράσινη ανάπτυξη στις νέες περιφέρειες και στους νέουςΔήμους.

Ζητάμε αφ’ ετέρου την υλοποίηση της δικής του υπόσχεσης για δημιουργία ΕθνικήςΕπιτροπής για την κοινωνία των πολιτών, εκλεγμένης- δίπλα στον πρωθυπουργό ,γιατην προώθηση της συμμετοχικής Δημοκρατίας και της κοινωνικής οικονομίας.

Σεκάθε περίπτωση το γεγονός ότι πολλοί Δήμοι σήμερα αντιλαμβάνονται την σημασία της κοινωνικής οικονομίας  ως διέξοδο από την πίεση των κοινωνικώνπροβλημάτων σε τοπικό επίπεδο και επιχειρούν να δώσουν στις πρωτοβουλίεςεθελοντισμού και αλληλεγγύης θεσμικό χαρακτήρα. Η τάση αυτή  συνιστά μια νέα εποχή για τη συμμετοχική Δημοκρατία στην Τοπική Αυτοδιοίκηση καιείναι ο θεμέλιος λίθος ανάπτυξης της κοινωνικής επιχειρηματικότητας.

Η δική μαςπρόταση είναι σταθερή «κοινωνικές Συμπράξεις»με όλες τις οργανώσεις τηςκοινωνίας των πολιτών και σε συμμαχία με τους φορείς Τοπικής Αυτοδιοίκησης, όπουαυτό είναι δυνατόν. Κι αυτό σημαίνει κινητοποίηση και συμμετοχή στοπραγματιστικό όραμα της κοινωνικής οικονομίας.

 

Το πρώτο καιουσιαστικό βήμα είναι να δημιουργήσουν όλοι οι συλλογικοί φορείς της κοινωνίαςτων πολιτών της Ηλείας που συμμετέχουν σε αυτό το συνέδριο, ένα δίκτυο μιατοπική κοινωνική «σύμπραξη» με στόχο την κοινωνική πολιτιστική και πράσινηεπιχειρηματικότητα.

Το δεύτεροβήμα είναι, να θεσμοθετηθεί μια διαρκής γόνιμη συνεργασία με την ΤοπικήΑυτοδιοίκηση με τους Δήμους και την περιφερειακή Διοίκηση που θα προκύψει μετην εφαρμογή του «Καλλικράτη»

Το τρίτοβήμα είναι, η διαμόρφωση ενός τοπικού σχεδίου για την ανάπτυξη της κοινωνικήςκαι πράσινης επιχειρηματικότητας στοχεύοντας στην υλοποίηση συγκεκριμένωνπρογραμμάτων συνεργασίας.

Έτσι μπορείνα καλυφθεί το θεσμικό έλλειμμα της κοινωνικής οικονομίας σε τοπικό επίπεδο  και με αυτό τον τρόπο μπορούν να δοθούνλύσεις στην ανάπτυξη της  τοπικήςαπασχόλησης αλλά και να κινητοποιηθούν δυνάμεις για την αντιμετώπιση της κρίσηςσε βάθος χρόνου.

Τελευταία ανανέωση ( 08.09.10 )